Projekt „Smaki Różnorodności” został zrealizowany zgodnie z założeniami wniosku jako cykl czterech
trzygodzinnych warsztatów kulinarnych poświęconych kuchni krymskotatarskiej, łączących praktyczną naukę
gotowania z elementami edukacji kulturowej i historycznej oraz dialogu międzykulturowego. Partnerami
projektu była Fundacja Dunaj Instytut Dialogu oraz Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-
Wschodniej UW. Na potrzeby realizacji projektu zostały przygotowane loga i grafiki. Dla każdych warsztatów
zostały przygotowane i wydrukowane przepisy kulinarne potraw.
Pierwsze warsztaty odbyły się 23 listopada 2025 r. w studiu kulinarnym Narodowego Muzeum
Etnograficznego w Warszawie (ul. Kredytowa 1). Sala została udostępniona organizatorom bezpłatnie, a
warsztaty zostały włączone w program Festiwalu Kultury Krymskotatarskiej w Warszawie, zaplanowanego
jeszcze przed ogłoszeniem wyników konkursu „Warszawa – Miasto Otwarte”. W związku z bezpłatnym
użyczeniem przestrzeni oraz znacznie większą liczbą uczestników niż zakładano, organizatorzy wystąpili o
aktualizację budżetu polegającą na zmniejszeniu kosztów związanych z organizacją przestrzeni dla
warsztatów i przeznaczeniu tej różnicy na zwiększenie środków na zakup produktów spożywczych.
Kolejne trzy warsztaty odbyły się w siedzibie Fundacji Dunaj – Instytut Dialogu przy ul. Chmielnej 26/22 w
Warszawie, w dni powszednie, w godzinach popołudniowych, co umożliwiło udział osobom pracującym i
uczącym się.
Warsztaty odbyły się w następujących terminach:
23.11.2025 (niedziela), godz. 13.00-16.00 – Narodowe Muzeum Etnograficzne, temat: Przygotowanie
jantyków (kuchnia krymskotatarska)
27.11.2025 (czwartek), godz. 17.00-20.00 – Fundacja Dunaj Instytutu Dialogu, temat: Przygotowanie sarma
oraz deseru z dyni (kuchnia krymskotatarska)
03.12.2025 (środa), godz. 17.30-20.30 – Fundacja Dunaj Instytutu Dialogu, temat: Przygotowanie pilawu
(mięsnego i wegetariańskiego) oraz sałatki „marchewka po koreańsku”. Kuchnia jako odzwierciedlenie
procesów historycznych i kulturowych
09.12.2025 (wtorek), godz. 17.30-20.30 – Fundacja Dunaj Instytutu Dialogu, temat: Przygotowanie
tradycyjnego krymskotatarskiego ciastka kurabije oraz kawy po krymskotatarsku.
Zakres i sposób realizacji działań
Każdy warsztat składał się z części praktycznej oraz informacyjno-edukacyjnej. Uczestnicy, pod kierunkiem
Khalila Khalilova i Barbary Kaczmarczyk – członków Fundacji Krymski Dom, pasjonatów gotowania i
znawców kultury Tatarów Krymskich – przygotowywali tradycyjne potrawy kuchni krymskotatarskiej w
wersjach mięsnych oraz wegetariańskich i wegańskich.
Istotnym elementem każdego spotkania była opowieść o historii, tradycjach i współczesności Tatarów
Krymskich, ze szczególnym uwzględnieniem doświadczenia deportacji oraz wzajemnych wpływów
kulinarnych z innymi narodami. Uczestnikom prezentowano zdjęcia i materiały filmowe ukazujące Krym,
tradycje kulinarne oraz kontekst historyczny omawianych potraw.
Na początku spotkań przygotowana była podawana herbata z krymskotatarskimi ziołami (m.in. macierzanką i
lawendą) oraz suszone daktyle, co pozwalało wprowadzić uczestników w atmosferę Krymu poprzez zapachy
i smaki oraz stworzyć przestrzeń do swobodnej integracji. Dla dzieci przygotowano kącik z kolorowankami
przedstawiającymi ornamenty krymskotatarskie, co sprzyjało rodzinnej atmosferze spotkań.
Ostatni warsztat nawiązywał do okresu świątecznego w Polsce poprzez wspólne pieczenie ciastek kurabije,
przy jednoczesnym podkreśleniu różnorodności kalendarzy świątecznych w innych kulturach. Szczególną
atrakcją było samodzielne przygotowywanie kawy krymskotatarskiej w tradycyjnych dżezwach przez
każdego uczestnika.
Uczestnicy i rezultaty projektu
Zgodnie z wnioskiem planowano udział minimum 60 osób (ok. 15 osób na warsztat). Zainteresowanie
projektem było jednak znacznie większe — zgłosiło się łącznie 140 osób, a ostatecznie w warsztatach wzięło
udział 98 uczestników, co stanowi ok. 63,3% więcej osób niż pierwotnie zakładano.
data Ilość osób zapisanych Ilość uczestników
23.11.2025 32 28
27.11.2025 25 18
03.12.2025 56 36
09.12.2025 27 16
suma 140 98
Grupa odbiorców była zróżnicowana kulturowo i wiekowo. W warsztatach uczestniczyli mieszkańcy
Warszawy i okolic – społeczność przyjmująca, osoby uchodźcze z Ukrainy (w tym z Krymu), a także osoby z
Turcji i Białorusi. W wydarzeniach brały udział dzieci (od 6. roku życia), młodzież, dorośli oraz seniorzy, w
tym rodziny z dziećmi.
Rezultatami projektu są:
- poszerzenie wiedzy uczestników na temat kultury, historii i współczesności Tatarów Krymskich,
- wzmocnienie dialogu międzykulturowego oraz integracji społecznej,
- rozwinięcie kompetencji międzykulturowych dzięki bezpośredniemu kontaktowi z różnorodnością
grupy – Polaków, migrantów i uchodźców z Ukrainy, Turcji i Białorusi; wspólne przygotowywanie
potraw umożliwiło uczestnikom doświadczenie wymiany kulturowej w praktyce, - pogłębienie empatii i zrozumienia dla doświadczeń migrantów i uchodźców poprzez poznanie historii
deportacji Tatarów Krymskich oraz wpływu różnych kultur na kuchnię i codzienne życie, - przełamywanie stereotypów wobec migrantów i muzułmanów,
- stworzenie przestrzeni do spotkań i budowania wspólnoty poprzez wspólne gotowanie i posiłek.
Dzięki tym rezultatom projekt wzmocnił zarówno kompetencje społeczne uczestników, jak i pozytywny
wizerunek Tatarów Krymskich w Warszawie, pokazując, że kuchnia i wspólny posiłek mogą stać się
narzędziem dialogu, edukacji i integracji.
Promocja i upowszechnianie rezultatów
Informacje o warsztatach (ogłoszenia o rekrutacji i relacje po spotkaniach) były publikowane w mediach
społecznościowych Fundacji Krymski Dom (Facebook), a także na stronach partnerów projektu: Fundacji
Dunaj – Instytut Dialogu oraz Kulturoznawstwo Europy Środkowo-Wschodniej (strona na FB partnera
Instytutu Studiów Interkulturowych EŚW). Ogłoszenie o rekrutacji zostało również zamieszczone na portalu
Waw4Free, co pozwoliło dotrzeć do szerokiego grona odbiorców.
Każde spotkanie było dokumentowane fotograficznie, a materiały – za zgodą uczestników – były i są
udostępniane online. Dzięki temu rezultaty projektu są dostępne również dla osób, które nie mogły wziąć
udziału w warsztatach osobiście, a publikowane treści pełnią funkcję edukacyjną i inspiracyjną.
Istotnym elementem upowszechniania rezultatów było również przekazywanie uczestnikom przepisów na
przygotowywane potrawy oraz wiedzy na temat kontekstu kulturowego i historycznego kuchni
krymskotatarskiej. Wielu uczestników deklarowało, że przygotowywało poznane dania w domu, dzieląc się
nimi z rodziną i znajomymi, a zdobyta wiedza była dalej przekazywana w sposób nieformalny.
Warsztaty stały się także przestrzenią budowania relacji i sieci kontaktów. Uczestnicy wymieniali się danymi
kontaktowymi, a część z nich deklarowała, że spotykała się również po zakończeniu warsztatów,
kontynuując rozmowy i znajomości nawiązane podczas projektu. W jednym z przypadków młoda artystka z
Ukrainy, pochodząca z Krymu, nawiązała kontakt z artystką z Polski, która objęła ją mentoringiem. W efekcie
tej relacji uczestniczki rozpoczęły wspólną pracę nad przygotowaniem wystawy artystycznej, co stanowi
trwały i wymierny rezultat projektu, wykraczający poza jego pierwotne ramy projektu.
Ilość odbiorców projektu: 98