Projekt „Mikołaj i Ja – Odkrywamy Siebie” został zrealizowany jako innowacyjna odpowiedź na potrzeby dzieci osób osadzonych, łącząc działania edukacyjne, arteterapeutyczne oraz integracyjne.
Realizację zadania rozpoczęliśmy od bardzo intensywnej kampanii informacyjno-rekrutacyjnej, mającej na celu dotarcie do rodzin osób osadzonych przebywających na wolności. Nasze działania objęły szerokie spektrum kanałów offline i online:
Działania terenowe i dystrybucja materiałów: Wydrukowano i rozkolportowano plakaty oraz ulotki w kluczowych punktach Warszawy, ze szczególnym uwzględnieniem Pragi. Materiały trafiły do warszawskich zakładów karnych i aresztów (Grochów, Białołęka, Służewiec, Bemowo), praskich szkół podstawowych, świetlic środowiskowych oraz placówek specjalistycznych, takich jak Centrum Praw Kobiet czy Centrum Międzykulturowe.
Akwizycja bezpośrednia i lokalna:
Promocja objęła miejsca naturalnego gromadzenia się mieszkańców – od okolic stadionu Legii Warszawa, po lokalne sklepy i parafie, gdzie prowadziliśmy bezpośrednie rozmowy informacyjne.
Podjęliśmy kontakt ze wszystkimi szkołami podstawowymi oraz wybranymi jednostkami OPS na terenie Pragi.
Kampania w mediach społecznościowych:
Aktywność na Facebooku została wzmocniona crosspostowaniem przez partnerów (m.in. Fundację Ewkratka) oraz intensywną obecnością na zamkniętych grupach wsparcia dla rodzin osób osadzonych.
Na TikToku prowadziliśmy działania z zakresu social listeningu, angażując się w bezpośrednie interakcje pod postami osób dzielących się doświadczeniem izolacji bliskich.
Wnioski z etapu początkowego:
Mimo tak szerokiego zasięgu (obejmującego tysiące odbiorców), odzew ze strony opiekunów przebywających na wolności był niewspółmierny do nakładów. Analiza sytuacji wykazała, że główną barierą jest paraliżujący lęk przed stygmatyzacją oraz niechęć rodzin do identyfikowania się z problemem uwięzienia bliskiego w przestrzeni publicznej (szkoła, OPS). Rodziny te często wybierają „strategię niewidzialności”, by chronić dzieci przed oceną otoczenia.
Choć pierwotne założenia zakładały skuteczną rekrutację przez wyżej wymienione działanie w toku prac (w porozumieniu z realizatorem grantu, Panią Zuzanną Dłużniewską) dokonano kluczowej optymalizacji modelu dotarcia.
Partnerstwo strategiczne nawiązano bezpośrednio z jednostkami penitencjarnymi: Aresztem Śledczym Warszawa-Grochów (osadzeni mężczyźni) oraz Aresztem Śledczym Warszawa-Bemowo (osadzone kobiety).
Główne działania i miejsca realizacji:
Zadanie przeniesiono bezpośrednio do przestrzeni aresztów, co pozwoliło na realizację unikalnej formuły „Widzenia rodzinnego”. W AŚ Grochów i OZ Bemowo odbyły się warsztaty pracujące na emocjach i więziach. Kluczowym elementem była arteterapia – wspólne dekorowanie pierników, które stało się symbolem przygotowania posiłku i budowania domowego ciepła w warunkach izolacji.
Dzięki współpracy z małopolskim stowarzyszeniem Probacja, nasza kadra została przeszkolona w zakresie specyfiki pracy z „ukrytą żałobą” dziecka więźnia, ale także w temacie możliwych zachowań osób osadzonych, co zapewniło najwyższy standard bezpieczeństwa emocjonalnego i fizycznego wszystkich uczestników.
Rezultaty i grupa odbiorców:
Projekt objął wsparciem 48 dzieci (to ponad trzykrotność zakładanego minimum!) w szerokim przekroju wiekowym: od 0,5 do 19 lat.
Tak duża frekwencja potwierdziła ogromną lukę w ofercie wsparcia dla tej grupy. Każde dziecko otrzymało spersonalizowaną paczkę z prezentami, dobraną do wieku i zainteresowań, co wzmocniło poczucie podmiotowości i akceptacji.
Do paczek dołączone były wizytówki przedstawicieli fundacji, dla potwierdzenia naszej autentyczności i chęci budowania relacji.
Warszawa jako Miasto Otwarte:
Zadanie udowodniło, że otwartość Warszawy manifestuje się nawet w miejscach najbardziej zamkniętych. Przekształcenie aresztu w przestrzeń bliskości i namiastkę świątecznego domu pozwoliło zniwelować lęk dzieci przed instytucją i wzmocnić relację z osadzonym rodzicem. Promocja projektu odbywała się kanałami wewnętrznymi partnerów (Służba Więzienna) oraz w mediach społecznościowych Fundacji ATS, budując wizerunek Warszawy jako miasta inkluzywnego, nieprzemijającego żadnej grupy społecznej.
Zgodność z wnioskiem
Projekt zrealizował wszystkie cele merytoryczne (wzrost poczucia bezpieczeństwa, integracja, wsparcie psychologiczne). Zmiana lokalizacji warsztatów z centrów kultury na Areszty Śledcze została skonsultowana i zaakceptowana przez opiekuna grantu, Zuzannę Dłużniewską.
Zmiany te wpłynęły na podniesienie jakości merytorycznej i trzykrotne zwiększenie liczby beneficjentów.
Gdzie można zobaczyć rezultaty
Rezultaty projektu w postaci fotorelacji (bez wizerunku osób podlegających ochronie) oraz podsumowania współpracy z Aresztami Śledczymi dostępne są na stronie internetowej Fundacji ATS Warszawa (www.ats.warszawa.pl) oraz na profilu Facebook Fundacji oraz aresztów Grochów i Bemowo.
Długotrwałym rezultatem projektu jest nawiązanie całorocznej współpracy między Fundacją ATS Warszawa a Aresztem Śledczym na Grochowie oraz na Bemowie oraz wspólne plany realizacji spotkań w formule “widzeń rodzinnych” opartych na warsztatach psychologiczno-edukacyjnych.
Rozmowy z osadzonymi i ich dziećmi wskazały na brak wsparcia w budowaniu więzi z dzieckiem.
Przyczyną jest izolacja penitencjarna, która z biegiem czasu wyłącza osadzonego z realiów świata w ogóle, a w tym z codzienności dziecka. Jednoznacznie wskazano nam potrzebę wsparcia tych relacji.
Ilość odbiorców projektu:
45 dzieci osób osadzonych oraz ich opiekunowie (łącznie ok. 90 osób zaangażowanych bezpośrednio w proces warsztatowy i integracyjny).
Najważniejszym, długofalowym rezultatem projektu jest formalne nawiązanie całorocznej współpracy strategicznej między Fundacją ATS Warszawa a Aresztami Śledczymi na Grochowie oraz na Bemowie. Wspólne doświadczenia warsztatowe stały się fundamentem do opracowania planu stałych, cyklicznych spotkań w formule „widzeń rodzinnych”, opartych na warsztatach psychologiczno-edukacyjnych Fundacji.
Przeprowadzone podczas realizacji zadania pogłębione rozmowy z osadzonymi oraz ich dziećmi (również tymi dorastającymi) ujawniły krytyczną lukę w systemie wsparcia: całkowity brak narzędzi do budowania i podtrzymywania prawidłowych więzi w warunkach izolacji. Analiza problemu wskazuje, że długotrwała izolacja penitencjarna prowadzi do postępującego wyobcowania osadzonego z realiów świata zewnętrznego, a w konsekwencji – do emocjonalnego wyłączenia z codzienności dziecka.
Uczestnicy jednoznacznie wskazali, że to właśnie relacja z dzieckiem jest dla nich najsilniejszym motywatorem do resocjalizacji, jednak bez wsparcia z zewnątrz (takiego jak nasze warsztaty), więź ta ulega nieuchronnemu osłabieniu. Projekt „Mikołaj i Ja” udowodnił, że wypełnienie tej luki jest możliwe i niezbędne dla dobra dzieci, które są „cichymi ofiarami” wyroków swoich rodziców.
Deklaracja kontynuacji działań w 2026 roku jest najlepszym dowodem na to, że Warszawa jako Miasto Otwarte realnie inwestuje w trwałą zmianę społeczną i ochronę praw dziecka.